امام سجاد (ع) در عاشورای سال 61 هجری قمری حضور داشت و در آن واقعه به مصلحت الهی و با بیماری که دچار شده بود نجات یافت و پس از شهادت پدرش امام حسین (ع) مسئولیت امامت شیعیان از جانب خداوند بر عهده ایشان گذاشته شد و در طول مدت امامت و تا روزی که به شهادت رسید زمامداری  یزید بن معاویه، عبدالله بن زبیر، معاویه بن یزید، مروان بن حکم، عبدالملک بن مروان و ولید بن عبدالملک، را شاهد بود . امام سجاد (ع) با توجه به کثرت و مداومت در نماز و عبادت به "سیّد السّاجدین" و "زین العابدین" هم شهرت یافته است . 

امام سجاد (ع) در اوضاع ناگوار اجتماعی آن روز که ارزش های دینی دست خوش تغییر و تحریف امویان قرار گرفته بود ، مهمترین کار خویش را در زمینه برقراری پیوند مردم با خدا، با دعا آغاز کرد. چنین بود که مردم تحت تأثیر روحیات آن حضرت قرار گرفتند و شیفته مرام و روش او شدند و بسیاری از طالبان علم و دانش در مسلک راویان حدیث او در آمدند و از سرچشمه زلال دانش وی که برخاسته از علوم رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین علیه السلام بود، بهره ها جستند.

شرایط، مقتضیات و رسالتها در عصر امام سجاد علیه السلام :

اقتدار حکومتهای جبار و ظالم عصر، نظارت شدید و سختگیریهای بسیار بر مخالفان سیاسی بویژه شیعیان، سرکوبی قیامها با کشتارهای بی رحمانه، جهالت سیاسی و مذهبی مردم، شیوع بی دینی و مفاسد اخلاقی، و قلت یاران و مجاهدان واقعی، از جمله موانعی بودند که نگذاشتند امام سجاد (ع) به صورت مسلحانه قیام کنند.

مردم مسلمان عصر امام (ع) به علت تبلیغات و فعالیتهای سیاسی و فرهنگی حکومتهای نامشروع در برابر حقایق سیاسی و مذهبی در نهایت جهالت و بی دینی به سر می بردند. بدعتها و عقاید گمراه کننده و باطل به عنوان احکام و عقاید مذهبی، مورد اعتقاد و عمل مسلمانان قرار گرفته بود . در چنین شرایطی، بزرگترین و مهمترین مسئولیت امام سجاد (ع) احیای مجدد اسلام ناب محمدی (ص) ، تبیین جایگاه امامت و رهبری اهل بیت علیهم السلام ، مبارزه با جهالت سیاسی و مذهبی مردم و تربیت مجاهدان واقعی بود .

امام (ع) می باید در برابر حقایق سیاسی اسلام روشنگری می کردند بویژه که درباره امامت و رهبری و افشاگری علیه حکومتهای غاصب و ظالم و ترویج فرهنگ جهاد و شهادت لازم بود که شیعیان و مسلمانان را برای مبارزه و جهاد علیه ظلم ، بدعت و گمراهی آماده می ساختند. آن حضرت موفق شدند که در سخت ترین شرایط و با استفاده از ظریفترین شیوه های تبلیغاتی و مبارزاتی، در اهداف خویش موفق و پیروز شوند.  سرانجام در راه پایداری و استقامت در این جهاد مقدس ، در 12 محرم سال 95 هجری قمری به دست ولید بن عبدالملک به شهادت رسید .